چالشهای کنشگری جامعه مدنی در عربستان سعودی از منظر نظریه تئوری ساختار - کارگزار آنتونی گیدنز
خلیل اله سردارنیا، علی روحی مله
چکیده پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین چالشهای کنشگری جامعه مدنی در عربستان سعودی بر پایه نظریه ساختار–کارگزار آنتونی گیدنز انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که ساختارهای سیاسی، حقوقی، اداری و فرهنگی این کشور چگونه دامنه عمل نهادها و کنشگران مدنی را تعیین میکنند و کنشگران در مواجهه با این محدودیتها از چه ظرفیتها و راهبردهایی بهره میگیرند. پژوهش از نظر هدف، تبیینی ـ تحلیلی و از نظر روش، کیفی است. دادهها با استفاده از تحلیل اسنادی و مطالعه مقالههای علمی، کتابها، اسناد رسمی و گزارشهای مرتبط با جامعه مدنی عربستان گردآوری و به شیوه تحلیل مضمون نظریهمحور بررسی شدهاند. نتایج نشان میدهد که الزام به اخذ مجوز، نظارت اداری، وابستگی مالی و سازمانی نهادهای مدنی، محدودیت فعالیت مستقل، کنترل فضای عمومی و دیجیتال و حساسیت نسبت به مطالبهگری سیاسی، مهمترین موانع کنشگری جامعه مدنی در عربستان به شمار میروند. در نتیجه، بخش مهمی از فعالیتهای مدنی به حوزههای خیریه، آموزشی، فرهنگی و خدمات اجتماعی محدود شده است. با وجود این، کنشگران از طریق شبکههای غیررسمی، روابط مبتنی بر اعتماد، فعالیتهای داوطلبانه، رسانههای دیجیتال و بهرهگیری از فرصتهای ناشی از اصلاحات اجتماعی، امکانهایی برای استمرار فعالیت و اثرگذاری تدریجی ایجاد کردهاند. از منظر گیدنز، ساختارها تنها عامل محدودکننده کنش نیستند، بلکه قواعد و منابعی را نیز در اختیار کنشگران قرار میدهند. بر این اساس، کنشگری جامعه مدنی در عربستان نه کاملاً مستقل و نه کاملاً منفعل است، بلکه در فرایندی پیوسته از سازگاری، چانهزنی و بازتفسیر محدودیتهای ساختاری شکل میگیرد.