https://www.jwapr.ir/ فصلنامه سیاست پژوهی غرب آسیا fa daily 1 Sat, 07 Dec 2024 00:00:00 +0330 Sat, 07 Dec 2024 00:00:00 +0330 https://www.jwapr.ir/article_210861.html نیروهای شبه‌نظامی طالبان با تعدادی کمتر از هفتاد و پنج هزار نفر در مدت یازده روز بر ارتش سیصد‌هزار نفری افغانستان تسلط یافتند. مردم افغانستان در مقطع دیگری نیز یعنی سال‌های 1996-2001 تجربه حکومت این گروه افراطی اسلام‌گرا را داشته‌اند تا اینکه به‌دنبال واقعه یازده سپتامبر و حمله آمریکا به افغانستان، دولت طالبان سقوط کرد و آمریکا درصدد دولت‌ملت‌سازی در این کشور برآمد. با گذشت بیش از بیست سال، دولت‌مردان آمریکا تصمیم به خروج نیروهای خود از افغانستان گرفتند. با آغاز خروج نیروهای آمریکایی شبه‌نظامیان طالبان در کوتاه‌ترین زمان موفق به تشکیل دومین امارت‌اسلامی در سال 2021 در این کشور گردیدند. پیروزی سریع طالبان سبب طرح سوالاتی گردید که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از: یک، آیا این تحولات سناریو و پروژه‌ای طراحی‌شده از سوی آمریکا بوده‌است؟ دو، علت پیروزی سریع طالبان در افغانستان چه بود و حکومت آن‌ها در دوران جدید چه تفاوت ماهوی با حکومت آن‌ها در دوره قبل خواهد داشت؟ سه، سلطه مجدد طالبان در افغانستان چه پیامدهایی برای جمهوری‌اسلامی‌ایران می‌تواند داشته باشد؟ لذا هدف از نگارش این مقاله بیان علل ظهور مجدد طالبان در افغانستان و تشریح پیامدهای آن در منطقه به‌خصوص برای جمهوری‌اسلامی‌ایران به شیوه توصیفی-تحلیلی و با استفاده از ابزار کتابخانه‌ای شامل کتب، روزنامه‌ها و منابع اینترنتی می‌باشد. https://www.jwapr.ir/article_234977.html  پژوهش حاضر می­کوشد با روشی تحلیلی و با بهره­گیری از داده های کمی و کیفی بدست آمده از کتابخانه که به روش تحلیل اسنادی تحلیل شده اند به مقایسه سیاست و استراتژی توسعه صنعتی در برنامه‌های توسعه اول تا پنجم جمهوری اسلامی ایران بپردازد. یافته های پژوهش نشان میدهد که در برنامه اول توسعه غلبه با سیاست صنعتی عمودی و حاکمیت استراتژی دولت توسعه گراست. در برنامه دوم استراتژی دولت حداقل و سیاست­های تجاری و در برنامه سوم غلبه سیاست های پولی و استراتژی دولت حداقل مشهود است. در برنامه چهارم توسعه نیز غلبه سیاست­های آمایشی و استراتژی حکمرانی خوب مشاهده می­شود و در نهایت در برنامه پنجم غلبه با سیاست­های صنعتی افقی و استراتژی حکمرانی خوب است. در بررسی کارنامه اجرایی برنامه‌های توسعه نیز برنامه اول توسعه با کسب میانگین سالانه 44.1 درصد برای شاخص سهم صنعت در رشد درآمد ملی و میانگین سالانه 14.5درصد سهم صنعت در تولید ناخالص داخلی موفق­ترین برنامه در زمینه توسعه صنعتی بوده است. https://www.jwapr.ir/article_209953.html ببحران سوریه یکی از پر چالش­ترین رویدادهای امنیتی و سیاسی در منطقه خاورمیانه است و هر یک از بازیگران در صحنه بین‌المللی بر پایه منافع خود رویکردهای متفاوتی را در قبال تحولات این کشور اتخاذ نموده­اند. استراتژی آمریکا نیز به‌ عنوان یک ابرقدرت جهانی همواره تحت تأثیر سازمان‌های اطلاعاتی - امنیتی فعال در سوریه بوده است. لذا هدف اصلی پژوهش پیش رو، تبیین نقش سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا در سیاست خارجی این کشور در قبال سوریه بین سال­های 2017-2020  است. سؤال اصلی پژوهش این است که سازمان­ اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) چه نقشی در سیاست خارجی این کشور در قبال سوریه (2017-2020) داشته‌ است؟ در پاسخ به سؤال فوق این فرض مطرح ‌شده که سازمان­های اطلاعاتی آمریکا به ویژه سازمان سیا با فراهم کردن اطلاعات میدانی و کدهای راهبردی تأثیر به سزایی در روند تصمیم‌گیری‌های امنیتی و راهبردی آمریکا و در راستای تثبیت موقعیت آن در کشور سوریه (2017-2020) داشته­اند. پژوهش با استفاده از رویکرد توصیفی-تحلیلی و در قالب مفروضات نظریه تصمیم‌گیری به تحلیل و بررسی سیاست خارجی ایالات متحده آمریکا در قبال بحران سوریه در طول سال‌های2017 تا2020 میلادی خواهد پرداخت. یافته­های پژوهش حکایت از این دارد که سازمان سیا نقش مؤثری در حمایت و پشتیبانی از تصمیمات سیاست خارجی دونالد ترامپ در بحران سوریه داشته است https://www.jwapr.ir/article_238752.html این مقاله به بررسی پویایی‌های در حال تحول سیاست قدرت در خاورمیانه پس از تحولات منطقه‌ای ۲۰۲۳-۲۰۲۵، از جمله فروپاشی رژیم اسد در سوریه، تضعیف شرکای متحد غیردولتی ایران در منطقه غرب آسیا و عادی‌سازی فزاینده رژیم اسرائیل در میان کشورهای عربی می‌پردازد. پژوهش از منظری واقع‌گرایانه، ساماندهی مجدد سیاست خارجی ایران، تجزیه استراتژیک جنبش فلسطین و آینده سیاست مقاومت در عصر تغییر اتحادها و تقلیل کنش­گرایی­ نیروهای نیابتی را در کانون بحث خود قرار می­دهد. این مقاله با این استدلال که مواضع ایدئولوژیک باید با واقعیت‌های ژئوپلیتیک سازگار شوند، مدل‌های نوظهور برای حل منازعات را ارزیابی می‌کند و نقش ایران را به عنوان یک بازیگر عمده ایدئولوژیک و استراتژیک در منطقه را مورد بازنگری قرار می‌دهد. یافته ­های پژوهش نشان می­دهد که «مقاومت پایدار» در چشم‌انداز پس از ۲۰۲۳، باید واقع‌گرایی را با حاکمیت مبتنی بر اصول (هنجاری) ترکیب و بدین ­­ترتیب از رویارویی آشکار فراتر رفته و به سمت دیپلماسی منطقه‌ای فراگیر حرکت کند. https://www.jwapr.ir/article_233989.html حکمرانی به‌عنوان چارچوب بنیادین شکل‌دهنده سیاست‌گذاری عمومی، نقش کلیدی در تعیین مسیر توسعه، توزیع منابع و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان دارد. با این ملاحظه، پرسش اصلی مقاله این است که سبک‌های گوناگون حکمرانی چگونه با سیاست‌گذاری عمومی تعامل می‌کنند و چه تأثیری بر کیفیت حکمرانی و به‌ویژه بر توانمندسازی زنان دارند؟ فرضیه  مورد آزمون پژوهش این است که تحقق حکمرانی خوب مستلزم تلفیق ابعاد سیاست و سیاست‌گذاری، و تقویت شفافیت، مشارکت و پاسخگویی است و بدون این عناصر، توانمندسازی زنان و گروه‌های آسیب‌پذیر تحقق نمی‌یابد. مقاله حاضر از منظر نظری، گونه‌شناسی سبک‌های حکمرانی را با تکیه بر سلسله‌مراتب، بازارها و شبکه‌ها ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که اصلاحات نهادی تنها زمانی پایدار خواهند بود که در چارچوب منازعه سیاسی، وابستگی به مسیر و شرایط نهادی خاص هر کشور تحلیل شوند. از منظر تجربی، با تمرکز بر کشورهای غرب آسیا -به‌ویژه ایران، ترکیه و عربستان سعودی - نشان می‌دهد که سیاست‌هایی مانند تمرکززدایی، دولت الکترونیک و ارتقای نمایندگی زنان، کیفیت حکمرانی را بهبود بخشیده اما همچنان چالش‌هایی در حوزه مشارکت سیاسی زنان و رفع تبعیض ساختاری باقی مانده است. یافته‌ها حاکی از آن است که حکمرانی خوب و توانمندسازی زنان دو مؤلفه به‌هم‌پیوسته‌اند که در صورت تقویت متقابل، زمینه‌ساز توسعه پایدار منطقه غرب آسیا خواهند بود. این مقاله از حیث روش‌شناسی، ترکیبی و از نظر هدف، رویکردی اکتشافی - تحلیلی دارد. همچنین، گردآوری و تحلیل داده‌ها بر پایه‌ منابع کتابخانه‌ای و اسنادی صورت گرفته است. https://www.jwapr.ir/article_241385.html بر پایه آموزه­های حقوق بین‌الملل، مردم از حق تعیین سرنوشت برخوردارند که بر اساس آن می‌توانند آزادانه وضعیت سیاسی و همچنین توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خود را تعیین و پی­گیری نمایند. رژیم اسرائیل در جنگ علیه غزه که از 7 اکتبر 2023 آغاز و گسترش یافت، مرتکب نقض گسترده و سیستماتیک قواعد اساسی حقوق بشر شده است که برخی از آنها از جمله حق تعیین سرنوشت مردم، از قواعد آمره محسوب می‌شوند. این پژوهش با رویکردی ترکیبی (توصیفی- تحلیلی) و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، فضای مجازی و اسناد و رویه‌های قضایی معتبر بین‌المللی، در پی تبیین حق تعیین سرنوشت و ابعاد آن و شناسایی مصادیق نقض حق تعیین سرنوشت مردم غزه توسط رژیم اسرائیل پس از 7 اکتبر 2023 است. پرسش اصلی پژوهش این است که: «چگونه می‌توان به دلیل نقض قاعده آمره حق تعیین سرنوشت مردم غزه، مسئولیت بین‌المللی را به اسرائیل نسبت داد؟» یافته‌ها نشان می‌دهد که با توجه به موارد گسترده نقض حقوق بشر و بر اساس مفاد کنوانسیون‌ها و سازوکارهای بین‌المللی،  مسئولیت بین‌المللی را به دلیل ارتکاب جنایات بین‌المللی حقوق بشری می­توان  به رژیم اسرائیل نسبت داد. https://www.jwapr.ir/article_240104.html   عراق پس از سال 2003 و سقوط رژیم صدام، گذار خود به دموکراسی را آغاز کرد. در این دوره، احزاب سیاسی نقش اصلی را در گذار این کشور به دموکراسی داشته­اند. پس از سقوط صدام احزاب بسیاری در عرصه سیاسی عراق شکل گرفتند. با این حال، احزاب سیاسی اصلی و تاثیرگذار این کشور را می­توان به سه دسته احزاب اسلامی، احزاب سکولار و احزاب قومیتی و ملی­گرا تقسیم نمود. بررسی احزاب سیاسی و ساختار نظام حزبی عراق پس از سقوط صدام می­تواند به شناخت نقاط قوت و ضعف دموکراسی در عراق و مسیری که این کشور تا به امروز طی کرده و همچنین مسیر آینده آن، کمک کند. پژوهش حاضر تلاش می­کند ضمن پرداختن به تاریخ فعالیت احزاب سیاسی در دوره قبل از سقوط صدام، نقش و جایگاه احزاب سیاسی مختلف در دوره پس از سقوط صدام را مورد بررسی و تحلیل قرار دهد. در این پژوهش همچنین چالش­های پیش روی احزاب سیاسی عراق تحلیل شده است. سوال پژوهش حاضر این است که در عراق پساصدام احزاب سیاسی و نظام حزبی چه وضعیتی داشته است؟ فرضیه پژوهش این است که احزاب سیاسی در عراق پس از صدام متاثر از شکاف­ها و تضادهای اجتماعی جامعه عراق ظهورکرده و ستون اصلی دموکراسی در عراق بوده­اند. با این حال احزاب سیاسی و نظام حزبی عراق با چالش­های جدی مواجه بوده­اند و در صورت برطرف نشدن این چالش­ها، دموکراسی در عراق نمی­تواند به مرحلۀ تثبیت برسد. روش پژوهش کیفی، روش تحلیل توصیفی- تحلیلی و روش گردآوری داده­ها، کتابخانه­ای و منابع فضای مجازی است.