فصلنامه سیاست پژوهی غرب آسیا

چکیده نیروهای شبه‌نظامی طالبان با تعدادی کمتر از هفتاد و پنج هزار نفر در مدت یازده روز بر ارتش سیصد‌هزار نفری افغانستان تسلط یافتند. مردم افغانستان در مقطع دیگری نیز یعنی سال‌های 1996-2001 تجربه حکومت این گروه افراطی اسلام‌گرا را داشته‌اند تا اینکه به‌دنبال واقعه یازده سپتامبر و حمله آمریکا به افغانستان، دولت طالبان سقوط کرد و آمریکا درصدد دولت‌ملت‌سازی در این کشور برآمد. با گذشت بیش از بیست سال، دولت‌مردان آمریکا تصمیم به خروج نیروهای خود از افغانستان گرفتند. با آغاز خروج نیروهای آمریکایی شبه‌نظامیان طالبان در کوتاه‌ترین زمان موفق به تشکیل دومین امارت‌اسلامی در سال 2021 در این کشور گردیدند. پیروزی سریع طالبان سبب طرح سوالاتی گردید که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از: یک، آیا این تحولات سناریو و پروژه‌ای طراحی‌شده از سوی آمریکا بوده‌است؟ دو، علت پیروزی سریع طالبان در افغانستان چه بود و حکومت آن‌ها در دوران جدید چه تفاوت ماهوی با حکومت آن‌ها در دوره قبل خواهد داشت؟ سه، سلطه مجدد طالبان در افغانستان چه پیامدهایی برای جمهوری‌اسلامی‌ایران می‌تواند داشته باشد؟ لذا هدف از نگارش این مقاله بیان علل ظهور مجدد طالبان در افغانستان و تشریح پیامدهای آن در منطقه به‌خصوص برای جمهوری‌اسلامی‌ایران به شیوه توصیفی-تحلیلی و با استفاده از ابزار کتابخانه‌ای شامل کتب، روزنامه‌ها و منابع اینترنتی می‌باشد.

چکیده قدرت گرفتــن دوبــارۀ طالبــان در افغانســتان بــا خــروج نیروهــای آمریکایــی به­دنبــال تصــرف کابــل، پایتخــت ایــن کشــور رخ داد و ســبب شــد جمهــوری اســلامی ایــران در مواجهــه بــا همســایه­های شــرقی­خود دچــار برخــی تناقض­هــا شــود. از ســویی، چــون ابعــاد تحــولات بــرای ایــران روشــن نیســت، بــه آنچــه می­گــذرد بــه دیــدۀ تهدیــد و تردیــد می­نگــرد و وجــود توطئــه در تمامــی تحــولات را دور از ذهــن نمی­دانــد. هرچند ایدئولوژی در محور سیاست خارجی طالبان قرار دارد، اما این ایدئولوژی همچون گذشته از یکپارچگی و انسجام کامل برخوردار نبوده و دچار نوعی دوگانگی شده است. پرسش اصلی  پژوهش این است که ایدئولوژی طالبان دوره دوم چه تاثیری بر روابط ایران با افغانستان دارد؟ روش پژوهش کیفی از نوع تبیین علی و روش گردآوری داده­ها کتابخانه­ای و اینترنتی است. یافته­های پژوهش نشان می­دهد که  اگرچه یکپارچگی کامل ایدئولوژیکی ویژگی دوره اول حاکمیت طالبان بوده است، طالبان دوره جدید بر پایه عوامل موثر داخلی و خارجی، قومیت و ایدئولوژی به­ دو گروه با خاستگاه­های فکری متفاوت تبدیل شده و از یکپارچگی ایدئولوژیک فاصله گرفته است، این دوگانگی ایدئولوژیک عاملی تعیین­کننده بر روابط ایران و افغانستان در دوره جدید طالبان است.

چکیده         نیروهای شبه‌نظامی طالبان با تعدادی کمتر از هفتاد و پنج هزار نفر در مدت یازده روز بر ارتش سیصد­هزار نفری افغانستان تسلط یافتند. مردم افغانستان در مقطع دیگری نیز یعنی سال‌های 1996-2001 تجربه حکومت این گروه افراطی اسلام­گرا را داشته‌اند تا این­که به‌دنبال واقعه یازده سپتامبر و حمله آمریکا به افغانستان، دولت طالبان سقوط کرد و آمریکا درصدد دولت­ملت‌سازی در این کشور برآمد. با گذشت بیش از بیست سال، دولت‌مردان آمریکا تصمیم به خروج نیروهای خود از افغانستان گرفتند. با آغاز خروج نیروهای آمریکایی شبه‌نظامیان طالبان در کوتاه‌ترین زمان موفق به تشکیل دومین امارت ­اسلامی در سال 2021 در این کشور گردیدند. پیروزی سریع طالبان سبب طرح پرسش­هایی گردیده است که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از: 1) آیا این تحولات، سناریو و پروژه‌ای طراحی‌شده از سوی آمریکا بوده‌ است؟ 2) علت پیروزی سریع طالبان در افغانستان چه بود و حکومت آن‌ها در دوران جدید چه تفاوت ماهوی با حکومت­شان در دوره قبل خواهد داشت؟ 3) سلطه مجدد طالبان در افغانستان چه پیامدهایی برای جمهوری­اسلامی ایران می‌تواند داشته باشد؟ لذا هدف از نگارش این مقاله، بیان علل ظهور مجدد طالبان در افغانستان وتشریح پیامدهای آن در منطقه به‌ویژه برای جمهوری­اسلامی­ایران است. این مقاله از روش توصیفی- تحلیلی و ابزار کتابخانه‌ای، شامل کتب، روزنامه‌ها و منابع اینترنتی برای گردآوری و تحلیل داده­ها بهره گرفته است.