فصلنامه سیاست پژوهی غرب آسیا

چکیده    بخش عمده­ای از نظریه‌های روابط بین‌الملل نقشی برای دین قائل نیستند. نظریه­پردازان روابط بین­الملل، معاهده وستفالیا را مبتنی بر نگرش سکولار می‌دانند که باعث توقف دخالت دین در سیاست شد و کشورهای مستقل در چنان شرایطی شکل گرفتند. اما با ارائه نظریه «جامعه بین‌الملل» مکتب انگلیسی توسط «مارتین وایت» توجه به نقش دین در روابط بین‌الملل پُر رنگ­تر شد و نظریه‌پردازان تحت عنوان «هنجارگرایی» به آن پرداختند. با توجه به بنیان­های معرفتی و هستی شناختی این نظریه، پرسشی که مطرح می­گردد این است که اگر دین به مثابه یک هنجار مورد پذیرش مکتب انگلیسی قرار گرفته باشد، چه «کارکردی» در شکل­گیری جامعه بین­الملل غرب آسیا دارد؟ فرضیه‏ مورد آزمون این نوشتار، این است که از منظر مکتب انگلیسی دین به عنوان یک هنجار در شکل‏گیری جامعه بین­الملل تاثیر­گذار است، اما نقش آن در جوامع اعم از این­که تا چه ندازه مردم­سالاری دینی باشند یا نباشند متفاوت است. یافته های پژوهش از منظر همبستگی‏گرایی مکتب انگلیسی نشان می‏دهد که در غرب آسیا، از آنجاکه اغلب دولت­ها از مشروعیت پایینی برخوردارند یا بعضا فاقد مشروعیت هستند، جامعه مدنی ضعیف است و برخی تفاسیر قطبی از دین و چگونگی نقش آن در سیاست و همین طور شکاف تفاسیر و کارکرد دینی بین نظام­های سیاسی، موجب شده است شکل‏گیری جامعه بین­الملل در این منطقه، با چالش‏های گوناگونی روبرو گردد.